De plechtige ondertekening van de aandeelhoudersovereenkomst bezegelde onlangs de lang verwachte  fusie van de havens van Antwerpen en Zeebrugge. De “Port of Antwerp-Bruges” zal geleid worden door maar liefst 13 bestuurders, waarvan er 9 politiek benoemd zijn vanuit vier verschillende partijen. De haven van Rotterdam doet het intussen voortreffelijk met amper 5 commissarissen…. Politici in raden van bestuur, het is me wat… 

Horen politici thuis in raden van bestuur? 

Bij deze kwestie denkt een bepaald deel van de goegemeente automatisch aan zakkenvullers en belangenconflicten. Anderen ergeren zich aan de cumuls van de zogenaamde ‘mandatenkampioenen’ of aan de aanzienlijke zitpenningen die de heren en dames politici aldus gretig bijeen zouden rijven. Ze worden daar eigenlijk niet helemaal in tegengesproken door websites als Cumuleo  of het Rekenhof .  

Ook de rangschikkingen die onze kranten jaarlijks publiceren leiden vaak tot allerlei venijnige oprispingen en speculaties. Af en toe duikt er zelfs een of ander bestuurlijk schandaal op à la Publifin

Dat noopt het politieke establishment dan weer tot nog strengere wetten en decreten of deontologische codes met nog meer goede voornemens… 

Ja, maar…

Desalniettemin blijven wij ervan overtuigd dat ook politici nuttig én nodig kunnen zijn in een raad van bestuur. Maar elke RvB moet vanuit zijn eigen DNA en zijn eigen strategische behoeften wel eerst de nodige competenties goed in kaart brengen. Pas daarna kan men op zoek naar de passende persoon. 

(Gewezen of actieve) politici kunnen net als andere beroepsgroepen perfect geschikt zijn om aan een specifiek competentieprofiel te beantwoorden. Maar laat het duidelijk zijn dat het besturen van een vennootschap, bedrijf of organisatie meer is dan “een zitje vullen”. Zoals niet elke ondernemer zo maar geschikt is om in de politiek te stappen, zo hoort ook niet elke politicus automatisch thuis in een raad van bestuur. 

Het is niet omdat je ooit in de populariteitspoll van de gemeenteraadsverkiezing genoeg stemmen verzamelde om daarna aanspraak te mogen maken op een schepenambt dat je daardoor plots zoveel slimmer of geschikter geworden bent… 

Te veel politiek volk in het havenbestuur

Maar het idee dat het bestaan alleen al van een tussengemeentelijk bedrijf automatisch impliceert dat de politieke partijen daar naar hartenlust hun mannetjes aan de beslissingstafel moeten mogen droppen zou vandaag niet meer vanzelfsprekend mogen zijn.  

Deze overpeinzing overviel me alleszins bij de recente verslaggeving van de officiële lancering van de Port of Antwerp-Bruges. We moesten toch even slikken toen we naar de samenstelling van de raad van bestuur keken. Negen (9!) bestuursmandaten werden netjes verdeeld onder deze vier Vlaamse partijen:  NVA (3), Open VLD (2), Vooruit (2) en CD&V (2). Concreet gaat het om drie burgemeesters, 4 schepenen, 1 Europees parlementslid en 1 niet-politieke marketeer. Die 8 politici maakten gewoon de overstap vanuit hun zitje in de voorgaande havenbesturen van Antwerpen of Zeebrugge. 

Vijf mannen en vier vrouwen: tja, qua genderdiversiteit zit het wel politiek correct. Maar waarom moet de raad van bestuur van een internationale tophaven zo nodig op een mini-parlementje gelijken? Is 9 politieke bestuurders niet een beetje des Guten zu viel? Huivert u ook niet bij de gedachte dat zo veel lui een bestuursmandaat in een complex internationaal havenbedrijf kunnen verwerven louter en alleen op basis van hun politieke lidkaart en een plaatselijk of Europees mandaat? Met nog  vier  extra ‘onafhankelijke’ bestuurders uit het bedrijfsleven zullen er dus welgeteld dertien mensen rond de tafel zitten.  

Welke efficiëntie, interactiviteit en kritische dynamiek zal er van die veel te grote groep uitgaan? “De raad is klein genoeg met het oog op een efficiënte besluitvorming.” lezen we in de nochtans gezaghebbende Belgische Corporate Governance Code. 

Het Rotterdamse voorbeeld 

Onze haven is de tweede grootste haven in Europa. Laten we dus even kijken hoe men de nummer 1 in Rotterdam bestuurt.   Wel, de Raad van Commissarissen van Haven Rotterdam bestaat uit zegge en schrijve 5 uiterst competente en zorgvuldig geselecteerde leden. Meer nog, de ‘profielschets’ die de optimale omvang en samenstelling van de Raad van Commissarissen bepaalt wordt jaarlijks geëvalueerd. Hierbij houden ze rekening met de aard van de onderneming, haar activiteiten en de vereiste deskundigheid, ervaring en de onafhankelijkheid van de Commissarissen. 

Deze commissarissen houden toezicht op de directie en op de algemene gang van zaken in het Havenbedrijf Rotterdam. Ze adviseren de directie ten aanzien van diverse onderwerpen zoals de realisatie van de doelstellingen van het Havenbedrijf, de strategie en risico's verbonden aan de bedrijfsvoering, de opzet en werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen, het financiële verslaggevingsproces, de naleving van wet- en regelgeving… 

Om dit goed te kunnen doen bevat hun huidige profielschets volgende deskundigheidsaspecten: achtergrond in het internationaal bedrijfsleven, bij voorkeur logistiek en/of industrie, affiniteit met nautisch-maritieme zaken, affiniteit met corporate finance en fiscaliteit, overheidsgerichtheid, oriëntatie op ‘ruimtelijke ordening, milieu en werkgelegenheid’, affiniteit met en aandacht voor de maatschappelijke verantwoordelijkheden van het Havenbedrijf… 

Contrast

Wat een contrast met de Belgische situatie! En onze bestuurders moeten dan nog bovendien de sociale en praktische gevolgen van de fusie bemeesteren. Zeker, je mag er nog voor pleiten dat er misschien een tweetal sterke politici bestuurder hadden mogen zijn. Maar toch geen 9? Wat gaan die daar uitrichten? Waar is hun gebrek aan relevante competenties goed voor? Hoe zit het overigens met hun  beschikbaarheid qua tijd?  

Ook politici hebben maar 24 uren in hun dag. Gaan zij de tijd vinden om hun ongetwijfeld zeer technische dossiers voor te bereiden en hun bestuurlijke taken ernstig op te nemen tussen al hun partijpolitieke plichtplegingen door? 

De gemeenteraadsverkiezingen komen er al aan in 2024. De schone steden Brugge en Antwerpen hebben een historische kans gemist om hun haven op een voorbeeldige wijze volgens de heersende best practices te gaan besturen. Hopelijk komen hun gefuseerde havens mettertijd niet gehavend uit dit suboptimale governance model… 

PS. O ja, ook de ‘Aufsichtsrat’ van de Europese nummer 3, de haven van Hamburg doet het met veel minder volk…

Auteur: Philip Verhaeghe

Philip Verhaeghe heeft diverse ondernemingen en organisaties geadviseerd en geassisteerd bij de toepassing van corporate governance. Als freelance redacteur beschrijft hij in interviews, tijdschriftartikels en blogs zowel de nieuwe trends als de blijvende uitdagingen voor ondernemers, bestuurders en managers.   


 

Comments
* De e-mail zal niet worden gepubliceerd op de website.